خرید ترانس دست دوم میتونه از نظر اقتصادی خیلی بهصرفه باشه، اما فقط در صورتی که سالم بودنش بهدرستی بررسی بشه. ترانسفورماتورها معمولاً عمر بالایی دارن، ولی اگه قبلاً تحت فشار زیاد، گرمای بیش از حد یا اتصال کوتاه کار کرده باشن، ممکنه دچار آسیب پنهان شده باشن. به همین دلیل قبل از خرید، بررسی ظاهری و فنی ترانس کاملاً ضروریه.اولین قدم برای تشخیص ترانس سالم دست دوم، بررسی ظاهر اونه. بدنه نباید آثار سوختگی، تغییر رنگ شدید، ترک، زنگزدگی یا نشتی روغن (در ترانسهای روغنی) داشته باشه. بوی سوختگی هم نشونهی خوبی نیست و معمولاً به آسیب دیدن سیمپیچها اشاره میکنه. همچنین باید به سالم بودن ترمینالها و اتصالات توجه کرد.مرحلهی بعدی تست الکتریکی ترانسه. با استفاده از مولتیمتر میشه مقاومت سیمپیچها رو اندازه گرفت؛ مقاومت غیرعادی یا قطعی نشونهی خرابیه. تست پیوستگی (continuity) هم کمک میکنه مطمئن بشیم سیمپیچها قطع نیستن. در صورت امکان، تست عایقی با مگااهممتر هم انجام میشه تا سلامت عایقها مشخص بشه.
روشن کردن ترانس در شرایط بدون بار یکی از مهمترین روشهای تشخیص سلامت اونه. ترانس سالم در حالت بیباری نباید صدای غیرعادی، لرزش شدید یا داغ شدن سریع داشته باشه. مقدار ولتاژ خروجی هم باید نزدیک به مقدار اسمی درجشده روی پلاک باشه. هرگونه نوسان شدید یا افت ولتاژ میتونه نشونهی مشکل داخلی باشه.
بهتره سابقهی استفاده از ترانس دست دوم رو از فروشنده بپرسید؛ اینکه در چه شرایطی کار کرده و علت فروشش چی بوده. خرید از فروشنده معتبر و ترجیحاً همراه با تست عملی، ریسک خرابی رو خیلی کمتر میکنه. با دقت در این موارد، میشه یه ترانس دست دوم سالم و قابلاعتماد تهیه کرد و از هزینههای اضافی جلوگیری کرد.
بررسی ظاهری ترانس و نشانههای خرابی احتمالی
اولین و سادهترین مرحله برای تشخیص سالم بودن ترانس دست دوم، بررسی ظاهری آن است. خیلی از ایرادهای مهم ترانس را میتوان فقط با یک نگاه دقیق تشخیص داد، بدون اینکه نیاز به ابزار خاصی باشد. ظاهر ترانس معمولاً نشان میدهد که در چه شرایطی کار کرده و آیا تحت فشار یا گرمای بیش از حد قرار گرفته یا نه.
بدنه ترانس باید کاملاً سالم باشد و نشانهای از سوختگی، تغییر رنگ شدید یا ذوبشدگی روی آن دیده نشود. وجود لکههای سیاه یا قهوهای تیره معمولاً نشانه داغ شدن بیش از حد یا اتصال کوتاه در گذشته است. در ترانسهای روغنی، هرگونه نشتی روغن از بدنه یا درزها میتواند علامت آسیب جدی به ساختار داخلی ترانس باشد.
یکی دیگر از موارد مهم، بررسی بوی ترانس است. بوی سوختگی یا بوی تند عایق سوخته معمولاً به خراب شدن لاک سیمپیچها اشاره دارد. این نوع آسیبها اغلب با چشم دیده نمیشوند، اما از طریق بو بهراحتی قابل تشخیص هستند و میتوانند باعث کاهش شدید عمر ترانس شوند.
ترمینالها، پیچها و اتصالات ترانس هم باید بهدقت بررسی شوند. شل بودن، زنگزدگی یا تغییر رنگ اتصالات میتواند نشانه عبور جریان بیش از حد یا اتصال نامناسب باشد. همچنین شکستگی یا ترک خوردن پایهها و عایقهای اطراف ترمینالها میتواند در آینده باعث ایجاد خطر اتصال کوتاه یا برقگرفتگی شود.
به وضعیت کلی تمیزی و نگهداری ترانس توجه کنید. ترانسی که بیش از حد کثیف، پر از گردوغبار، روغنگرفته یا رها شده در محیط نامناسب بوده، معمولاً نگهداری خوبی نداشته است. چنین ترانسهایی حتی اگر در حال حاضر کار کنند، ممکن است در مدت کوتاهی دچار خرابی شوند، پس بررسی ظاهری دقیق نقش مهمی در تصمیمگیری نهایی دارد.
آزمایش عملکرد ترانس در حالت بیباری و زیر بار سبک
یکی از مطمئنترین روشها برای تشخیص سلامت ترانس دست دوم، آزمایش عملکرد آن در حالت بیباری است. در این حالت، ترانس به برق وصل میشود اما هیچ مصرفکنندهای به خروجی آن متصل نیست. هدف از این تست، بررسی رفتار اولیه ترانس بدون فشار کاری و اطمینان از عملکرد طبیعی آن است.
در حالت بیباری، ترانس سالم نباید صدای غیرعادی مانند وزوز شدید، تقتق یا لرزش زیاد داشته باشد. مقدار کمی صدای یکنواخت طبیعی است، اما اگر صدا بلند یا ناهماهنگ باشد، میتواند نشانه شل بودن هسته، آسیب دیدن ورقهها یا مشکل در سیمپیچها باشد. همچنین دمای ترانس در این حالت نباید بهسرعت بالا برود.
پس از تست بیباری، باید ولتاژ خروجی ترانس اندازهگیری شود. ولتاژ اندازهگیریشده باید با مقدار درجشده روی پلاک ترانس اختلاف کمی داشته باشد. اختلاف زیاد یا نوسان ولتاژ میتواند نشانه ضعف در سیمپیچها یا خرابی عایق داخلی باشد که در آینده مشکلساز خواهد شد.
مرحله بعد، آزمایش ترانس زیر بار سبک است. در این تست، یک مصرفکننده با توان کم به خروجی ترانس وصل میشود تا ترانس تحت فشار جزئی قرار بگیرد. ترانس سالم باید بتواند بدون افت شدید ولتاژ، افزایش صدای غیرعادی یا داغ شدن بیش از حد، این بار سبک را بهخوبی تأمین کند.
در طول تست زیر بار سبک، باید دمای بدنه و عملکرد کلی ترانس بهدقت بررسی شود. گرم شدن تدریجی طبیعی است، اما داغ شدن سریع یا بوی سوختگی نشانه مشکل جدی است. اگر ترانس در هر دو حالت بیباری و زیر بار سبک عملکرد پایدار و نرمالی داشته باشد، میتوان با اطمینان بیشتری آن را سالم و قابل استفاده دانست.
